Kuźnia stawia na sąsiedztwo: nowe działania rewitalizacyjne w Ostrowcu Świętokrzyskim

Rewitalizacja nie kończy się na odnowionej elewacji. Na osiedlu Kuźnia w Ostrowcu Świętokrzyskim rusza projekt, który ma zmienić codzienność mieszkańców „od środka” - przez wspólne działania, budowanie relacji i oddanie głosu tym, którzy na co dzień żyją w otoczeniu zabytkowych budynków socjalnych.

Przedsięwzięcie nosi nazwę „Organizowanie Społeczności Lokalnej osiedla Kuźnia objętego rewitalizacją” i zostało przygotowane w ramach konkursu dotacyjnego na mini – projekty społeczne „ Regionalne Granty na Rewitalizację”. To część programu Regiony Rewitalizacji 3.0, którego celem jest wzmacnianie zdolności gmin do programowania i wdrażania działań rewitalizacyjnych. Projekt jest współfinansowany ze środków programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027.

Dom Sąsiedzki jako centrum zmian

Grupą docelową są mieszkańcy osiedla Kuźnia o szczególnych potrzebach. Założenie jest proste: jeśli rewitalizacja ma zostać na dłużej, musi budować się na aktywności i współodpowiedzialności mieszkańców, a nie wyłącznie na remontach i działaniach „z zewnątrz”. Właśnie dlatego rdzeniem projektu jest metoda organizowania społeczności lokalnej (OSL), której praktycznym narzędziem ma być miejsce aktywności lokalnej.

Tą przestrzenią jest Dom Sąsiedzki os.Kuźnia 28, położony w środku socjalnego osiedla. Ma on służyć jako miejsce spotkań i inicjatyw dla różnych grup wiekowych: rodzin, seniorów i dzieci. W praktyce oznacza to przestrzeń na działania prorodzinne, międzygeneracyjne, społeczne, kulturalne i artystyczne - prowadzone tak, by wspierać mieszkańców, ale nie robić wszystkiego za nich.

Trwała zmiana w rewitalizacji nie wydarza się wyłącznie dzięki remontom, ale dzięki temu, że mieszkańcy stają się współgospodarzami miejsca i mają realny wpływ na swoje otoczenie.

Gmina Ostrowiec Świętokrzyski

W tle jest też szerszy problem: wieloletnie budowanie wspólnoty w takich miejscach często zaczyna się od najtrudniejszego etapu - przełamania bierności i izolacji. Projekt zakłada, że z czasem wyłonią się lokalni liderzy: mieszkańcy oraz przedstawiciele organizacji i instytucji, którzy będą współtworzyć działania wspólnie z osobami prowadzącymi Dom Sąsiedzki.

Cel: aktywność, integracja i odpowiedzialność za wspólną przestrzeń

Główny cel projektu to wspieranie aktywności społecznej i zawodowej oraz integracji społeczności obszaru rewitalizacji Ostrowca Świętokrzyskiego - konkretnie osiedla Kuźnia. Ma to się odbywać poprzez działania nastawione na poprawę sytuacji społecznej grup mieszkańców, wzmacnianie sąsiedzkich więzi oraz rozwój postaw obywatelskich.

Organizatorzy podkreślają, że kluczowe jest przejście od roli „odbiorcy pomocy” do roli „gospodarza i twórcy”. To ma budować poczucie sprawstwa i odpowiedzialności za przestrzeń wokół zabytkowych budynków socjalnych, które wymagają nie tylko doraźnego uporządkowania, ale też stałej troski.

Zakładane efekty mają dotyczyć trzech obszarów: społecznego, przestrzennego i wizerunkowego. Wskazano wprost problemy, na które projekt ma odpowiadać: izolacja i bierność społeczna, brak poczucia wpływu oraz degradacja otoczenia.

• aktywizacja społeczno-zawodowa i wzrost kapitału społecznego mieszkańców
• rewitalizacja przestrzeni i uruchomienie mechanizmu dbania o wspólne mienie
• budowa tożsamości oraz identyfikacji z miejscem i poczucia wspólnoty
• integracja międzygeneracyjna: wspólne planowanie i praca dzieci, rodzin i seniorów, a w efekcie mniej konfliktów i większe bezpieczeństwo

Co konkretnie ma się wydarzyć na Kuźni?

Plan działań jest rozpisany na kilka uzupełniających się inicjatyw. Mają one łączyć element „fizyczny” (porządkowanie i upiększanie przestrzeni) z „miękkim” (spotkania, warsztaty, budowanie relacji), tak by zmiana była widoczna i jednocześnie zakorzeniona w społeczności.

1. Sąsiedzkie projektowanie i akcja „Nasze Podwórko” - cykl spotkań z mieszkańcami, podczas których mają zostać wyznaczone strefy wypoczynku i rekreacji wokół bloków socjalnych oraz na terenie Domu Sąsiedzkiego (DS). Kolejny etap to działania wdrożeniowe: wspólne sprzątanie, przygotowanie terenu i upiększanie go z użyciem zakupionych materiałów (m.in. ziemia w workach, sadzonki, nawozy, obrzeże ogrodowe, farby, drewno na małą architekturę, żwir/ kamienie). Kluczowe ma być fizyczne zaangażowanie mieszkańców przy wsparciu animatorów OSL.
2. Mobilna infrastruktura Społeczna „Sąsiedzki Salon pod Chmurką” - plenerowa przestrzeń spotkań jako naturalne „przedłużenie” DS. W centrum ma stanąć duży stół z krzesłami/ławkami; mają pojawić się także leżaki, oświetlenie solarne, palenisko ogrodowe, dekoracje oraz tablica ogłoszeń usprawniająca lokalną komunikację.
3. Warsztaty rzemiosła tradycyjnego „Wiklinowy Ogród” - cykl zajęć z wyplatania z wikliny/wierzby. Mieszkańcy mają nauczyć się tworzenia m.in. naturalnych płotków osłonowych, domków i kokonów dla dzieci. Organizatorzy wskazują również na aspekt aktywizacji zawodowej oraz spójność estetyczną z architekturą osiedla.
4. Uruchomienie sąsiedzkiej wypożyczalni narzędzi - punkt w Domu Sąsiedzkim, gdzie będzie można nieodpłatnie wypożyczać sprzęt ogrodniczy (kosiarki, łopaty, sekatory, grabie itp.). Pomysł ma odpowiadać na brak miejsca do przechowywania narzędzi w małych lokalach i wspierać samodzielną troskę o otoczenie w duchu ekonomii współdzielenia.
5. Artystyczny płot sąsiedzki – instalacja „Nasza Tożsamość” - działanie z artystą z lokalnej społeczności. Po konsultacjach z mieszkańcami ma powstać projekt graficzny nawiązujący do ich pomysłów i lokalnej historii. Następnie grafika zostanie wydrukowana i zaprezentowana na ogrodzeniu DS jako widoczny znak współtworzenia przestrzeni.

Kto stoi za projektem i jak ma działać partnerstwo?

Projekt jest realizowany wspólnie z partnerami. Liderem partnerstwa jest Gmina Ostrowiec Świętokrzyski. Partnerem fakultatywnym jest Centrum Usług Społecznych, jednostka organizacyjna gminy, która odpowiada za społeczny komponent działań. CUS ma prowadzić pracę metodą OSL, organizować spotkania i konsultacje, współpracować z lokalnym artystą oraz dbać o funkcjonowanie wypożyczalni narzędzi. Istotne jest również to, że Dom Sąsiedzki zapewnia bazę lokalową i organizacyjną, a po zakończeniu projektu ma pozostać pod opieką animatorów - co ma dać ciągłość działań.

Partnerem społeczno-gospodarczym jest Spółdzielnia Socjalna Zieleniec. Jej rola obejmuje techniczne wsparcie przy zagospodarowaniu terenów zielonych, tworzenie elementów architektury ogrodowej oraz organizację warsztatów wyplatania z wikliny.

Chcemy, by wypracowane relacje i infrastruktura nie zniknęły po zakończeniu projektu, tylko dalej wspierały mieszkańców pod stałą opieką animatorów.

Centrum Usług Społecznych

Efekt ma być widoczny nie tylko na podwórku

Założenie jest modelowe: rewitalizacja społeczna ma iść w parze ze zmianą otoczenia - tak, by odświeżona przestrzeń nie była jednorazową akcją, lecz początkiem stałego mechanizmu dbania o wspólne mienie. Organizatorzy zapowiadają wymierne rezultaty w trzech wymiarach: poprawę integracji i aktywności mieszkańców, estetykę i funkcjonalność wspólnej przestrzeni oraz wizerunek osiedla i jego tożsamość.

Na osiedlu Kuźnia najważniejsze ma być jednak to, co trudniej zmierzyć, ale łatwo zauważyć w codziennym życiu: czy sąsiedzi zaczną ze sobą rozmawiać, planować, działać i brać odpowiedzialność za miejsce, które jeszcze niedawno mogło kojarzyć się wyłącznie z problemami.